1. Ta'rif va fiziologiya
Erektil disfunksiya (ED) — jinsiy aloqa uchun yetarli erektsiyani doimiy ravishda erisha olmaslik yoki saqlab qola olmaslik holati, kamida 3 oy davomida saqlanishi kerak (o'tkir/vaqtinchalik holatlar istisno).
Erektsiya neyrovaskulyar jarayon: jinsiy qo'zg'alish → kavernoz sinuslarda azot oksidi (NO) ajralishi → siklik GMF (cGMF) darajasi oshishi → kavernoz tana silliq mushaklarining bo'shashishi → qon to'lishi va erektsiya. Fosfodiesteraza-5 (PDE5) fermenti cGMF'ni parchalab erektsiyani tugatadi — shu sababli PDE5 inhibitorlari (sildenafil va boshq.) bu fermentni bloklab erektsiyani uzaytiradi.
2. Sabablari
Organik sabablar: vaskulyar (ateroskleroz, qandli diabet — eng ko'p uchraydigan sabab guruhi), neyrogen (orqa miya shikastlanishi, Parkinson, multipl skleroz, prostatektomiyadan keyingi nerv shikastlanishi), gormonal (gipogonadizm/testosteron tanqisligi), dorilar (antidepressantlar, antigipertenzivlar).
Psixogen sabablar: stress, tashvishlanish, depressiya, munosabatlardagi muammolar. Amaliyotda ko'pincha aralash (organik + psixogen) tabiat kuzatiladi.
ED ko'pincha kardiovaskulyar kasalliklarning erta belgisi hisoblanadi — penis arteriyalari koronar arteriyalardan kichikroq bo'lgani uchun ateroskleroz birinchi bo'lib shu yerda namoyon bo'lishi mumkin ('penis koronar muammosining erta signali' kontsepsiyasi).
IIEF-5 (SHIM) anketasi — 5 savollik standart skrining vositasi, 1-25 ball: 1-7 og'ir, 8-11 o'rtacha-og'ir, 12-16 o'rtacha, 17-21 yengil, 22-25 ED yo'q.