Bu dars buyrakning makroskopik va mikroskopik anatomiyasini — qon ta'minotining 5 segmentidan tortib nefron bo'limlarining transport mexanizmlarigacha, GFR regulyatsiyasidan RAAS tizimigacha, hamda klinik jarrohlik va tashxisda anatomik bilimning qo'llanishini Campbell-Walsh darajasida o'rgatadi.
1 Joylashuvi, o'lchami va tashqi anatomiya
Retroperitoneal joylashuv
Buyraklar retroperitoneal bo'shliqda, umurtqa pog'onasining ikki tomonida, T12 dan L3 gacha cho'zilib joylashgan. O'ng buyrak jigar ta'sirida chapdan taxminan 1,5–2 sm pastda joylashgan. Har bir buyrak konussimon 12-qovurg'a ostida yotadi — kostovertebral burchak (CVA) sohasida. Buyraklar nafas bilan harakatlanadi: nafas olishda quyi, nafas chiqarishda yuqori siljiydi. Bu harakat perirenalь absessda cheklanadi — diagnostik belgi.
O'lchamlari va og'irligi
Katta yoshli normal buyrak uzunligi 10–12 sm , eni 5–6 sm , qalinligi 3–4 sm . Og'irligi 125–170 g (ayollarda biroz kichikroq). Ultratovushda korteks qalinligi >7 mm, parenkima qalinligi >15 mm bo'lishi kerak. Buyrak hajmining asimmetrikligini baholash: ikki buyrak hajmi orasida >20% farq — klinik ahamiyatga ega (atrofiya, gidronefrozni ko'rsatishi mumkin). Chap buyrak chap taloqqa, o'ng buyrak jigar pastki yuzasiga tutash.
Buyrak hilusi va qo'shni tuzilmalar
Buyrak hilusi — medial yuzadagi botiq joy, quyidagilar o'tadi: buyrak arteriyasi (orqa), buyrak venasi (oldingi), buyrak jomi (ureteropelvik o'tish zonasi). Mnemotexnika: "VAN" — vena, arteriya, nefron (pelvis) — oldindan orqaga. O'ng buyrak venasi qisqa (2–4 sm), to'g'ridan-to'g'ri pastki kovak venaga quyiladi. Chap buyrak venasi uzunroq (6–10 sm), unga gonadal vena, adrenal vena va bel venalari quyiladi — bu jarrohlik nazorati uchun muhim.