1. Epidemiologiya va xavf omillari
Prostata saratoni erkaklarda eng ko'p tashxislanadigan saraton turlaridan biri, asosan 50 yoshdan keyin uchraydi va yosh bilan xavf sezilarli oshadi. Asosiy xavf omillari: yosh, oilaviy anamnez (1-darajali qarindoshda prostata saratoni xavfni 2 baravar oshiradi), irqiy/etnik moyillik va genetik omillar (BRCA2 mutatsiyasi xavfni oshiradi).
2. PSA skrining va uning cheklovlari
PSA (Prostate-Specific Antigen) skrining tortishuvli mavzu — u sezgir, lekin spesifik emas (BPH, prostatit, jinsiy aloqadan keyin ham ko'tarilishi mumkin). Shu sababli yoshga moslashgan me'zonlar, PSA zichligi (PSAD) va erkin/umumiy PSA nisbati (%fPSA) kabi qo'shimcha ko'rsatkichlar spesifikani oshirish uchun ishlatiladi.
Zamonaviy EAU/AUA qo'llanmalari individuallashtirilgan, bemor bilan muhokama qilingan ('shared decision-making') skrining yondashuvini tavsiya etadi — har bir erkakka ommaviy skrining emas.
3. Biopsiya va Gleason tasnifi
Shubhali PSA yoki rektal palpatsiya natijalarida multiparametrik MRT (mpMRI) va PI-RADS tasnifi qo'llaniladi — bu shubhali o'choqlarni aniqlashtirib, keraksiz biopsiyalarni kamaytiradi. MRT-yo'naltirilgan (fusion) biopsiya zamonaviy standart hisoblanadi.
Gleason tasnifi gistologik agressivlik darajasini baholaydi (2 dan 5 gacha har bir naqsh uchun ball, eng ko'p uchraydigan + ikkinchi eng ko'p naqsh ballari qo'shiladi). Gleason 6 (3+3) — past darajali, 7 (3+4 yoki 4+3) — o'rta darajali, 8-10 — yuqori darajali agressivlikni bildiradi. Zamonaviy amaliyotda Gleason Grade Group (1-5) tasnifi ham qo'llaniladi.