Siydik tosh kasalligi (urolithiasis) — buyrak yoki siydik yo'llarida qattiq kristall to'planmalarining (toshlarning) hosil bo'lishi. Bu — urologiyada eng ko'p uchraydigan va qaytalanuvchi holatlardan biri bo'lib, siydik minerallar almashinuvi buzilishi natijasi sifatida qaraladi. Ushbu darsda tosh hosil bo'lish mexanizmi, tosh turlari, klinik ko'rinish va dastlabki diagnostika Campbell-Walsh-Wein Urology darsligi (bob 40, 54) asosida yoritiladi.
1 Ta'rif va ahamiyati
Siydik tosh kasalligi (urolithiasis / nephrolithiasis) — siydik tarkibidagi kristall hosil qiluvchi moddalarning (kalsiy, oksalat, siydik kislotasi va boshqalar) to'yingan darajadan oshib, qattiq to'planma — tosh (calculus) hosil qilishi. Toshlar buyrakda, siydik yo'lida yoki qovuqda joylashishi mumkin.
Zamonaviy tushunchaga ko'ra, tosh kasalligi shunchaki mahalliy urologik muammo emas, balki mineral almashinuvi buzilishi (a disorder of mineral metabolism) sifatida qaraladi va u yurak-qon tomir kasalliklari, surunkali buyrak kasalligi (CKD) hamda suyak mineral zichligining pasayishi bilan bog'liq.
Tosh kasalligining eng muhim xususiyati — yuqori qaytalanish darajasi . Bolalikda tosh o'tkazgan bemorlarning taxminan 50 foizida 3–5 yil ichida yangi tosh rivojlanadi. Shu sababli tosh chiqargan bemorda metabolik baholash va profilaktika uzoq muddatli strategiyaning muhim qismi hisoblanadi.
2 Tosh qanday hosil bo'ladi
Tosh hosil bo'lishining asosiy sharti — siydikning to'yinishi (supersaturation) . Siydikda kristall hosil qiluvchi moddalar konsentratsiyasi eruvchanlik chegarasidan oshganda, kristallar cho'kadi va asta-sekin o'sib toshga aylanadi.