1. Tosh turlari va patogenez
Eng ko'p uchraydigan tosh turi — kalsiy oksalat (taxminan 70-80% hollar), so'ngra kalsiy fosfat, siydik kislotasi (uric acid) toshlari (odatda giperurikemiya holatlarida, podagrada uchraydi), struvit (infeksion toshlar, urea-parchalovchi bakteriyalar — Proteus — bilan bog'liq) va sistin toshlari (genetik, sistinuriya kasalligida).
Toshlanishga moyillik omillari: yetarli suyuqlik iste'mol qilmaslik, ovqatlanish xususiyatlari (yuqori tuz/oqsil, past sitrat), metabolik buzilishlar (giperkalsiuriya, giperoksaluriya, gipositraturiya), anatomik anomaliyalar (siydik oqimi turg'unligi) va oilaviy moyillik.
2. Klinik ko'rinish va tashxis
Klassik klinik ko'rinish — renal kolika: to'satdan boshlangan, juda kuchli, to'lqinsimon bel/yon qorin og'rig'i, ko'ngil aynishi/qusish bilan birga, bemor tinch joy topa olmaydi (bu boshqa qorin og'riqlaridan farqlovchi xususiyat). Og'riq toshning siljishiga qarab pastga, chov sohasiga tarqalishi mumkin.
STONE skori (Sex, Time, Origin, Nausea, Erythrocytes) — 5 oddiy klinik parametr asosida toshlik ehtimolini bashorat qiladi va KT zarurligini kamaytirishga yordam beradi. Tasdiqlash uchun oltin standart — kontrastsiz spiral KT (sezuvchanlik >95%), birinchi qatorda esa USI ko'pincha radiatsiyasiz dastlabki baholash uchun qo'llaniladi.
3. O'tkir davolash
Kichik toshlar (≤5-6 mm) ko'pincha o'z-o'zidan chiqib ketadi (spontan chiqish ehtimoli yuqori) — analgeziya (NSAID birinchi tanlov) va alfa-blokatorlar (MET — Medical Expulsive Therapy, siydik yo'li silliq mushaklarini bo'shashtirib tosh chiqishini osonlashtiradi) bilan kuzatuv tavsiya etiladi.